هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
557
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
كرده . » « 1 » گنبدش كاشىكارى است . مسجد بزرگى هم متصل به مقبره است و صحن دارد . گويا همهء آنها از توابع مقبره است و آنجا از قديم الايام الى حال بست « 2 » است و از اطراف به آنجا نذورات مىآورند و متوسل مىشوند و در اين ايام نيز جميع حكام در احترام آن بقعه متبركه اهتمام مىنمايند . جناب جلالت مآب ميرزا اسد اللّه خان كه حالا ملقّب به ناظم الدوله [ مىباشد ] و در اسلامبول سفير كبير دولت عليه است ، در آنجا ايوانى متّصل به مقبرهء امامزاده درست كرده و ضريحى از اسلامبول فرستاده ؛ و مبلغى براى ساختن « آبانبار » او همراهى كرده ، كه نواب مستطاب و الا عبد الحسين ميرزا فرمانفرا « 3 » « آب انبار » را [ در ] آنجا بنا كرده و بعض تعميرات ديگر هم نمودهاند . - زاد اللّه توفيقاته - . بعد از چندى ، جناب اجّل اكرم آقاى سلطان على خان وزير افخم « 4 » و جناب حاجى
--> ( 1 ) . در ديوار شمالى آرامگاه ، درى به مسجد جامع باز مىشود كه بالاى آن كتيبهاى سنگى موجود است و اين عبارات بر روى آن كنده شده است : « الله محمد على هذه روضة سيد الشهداء كمال الدين اسماعيل ابن سيد محمد بن امام جعفر الصادق عليه السلام در تاريخ سنه 923 ظهور شد ساعى و بانى را فاتحه خوانيد . » ( بناهاى آرامگاهى ، 102 ) ( 2 ) . بست ( Bast ) ، جاى تحصن ، جايى كه مردم به هنگام ترس و اتهام به آنجا پناه مىبردند تا دستگير نشوند . ( 3 ) . عبد الحسين فرمانفرما ، ملقب به « نصرت الدوله » ، « سالار لشكر » و « فرمانفرما » در سال 1273 ه . ق . به دنيا آمد . پدرش فيروز ميرزا فرزند شانزدهم عباس ميرزا قاجار است . تحصيلات خود را در زمينهء فنون نظامى و زبانهاى خارجى در دار الفنون فرا گرفت و از سال 1295 ه . ق . به خدمت سربازى اشتغال ورزيد و در 1298 ه . ق . با درجه سرهنگى به فرماندهى قواى كرمان منصوب شد و خيلى سريع به ترتيب سرتيپ اولى ، رياست گارد وليعهد ، فرماندهى يك هنگ و درجه امير تومانى ، رياست گارد حفاظت شاه و فرماندهى كل قشون آذربايجان را به دست آورد . در 1309 ه . ق . حاكم كرمان و بلوچستان ، 1311 ه . ق . حاكم تهران ، وزير جنگ و فرماندهى كل قشون گرديد . پس از بركنارى امين السلطان عملا وظايف صدارت را انجام مىداد . مدتى بعد مظفر الدين شاه او را تبعيد كرد و 4 سال در بغداد زيست . در 1323 ه . ق . به ايران بازگشت و به ترتيب والى كرمانشاه ، والى كرمان ، وزير عدليه ، استاندار آذربايجان ، وزير داخله ، وزير جنگ و فرمانفرماى فارس شد . وى فردى حيلهگر ، دسيسهكار و فاسد و زنباره بود . 7 زن و 36 فرزند ( 24 پسر ، 12 دختر ) داشت و از بزرگترين ملاكان و سرمايهداران ايران در اواخر قاجار و اوايل پهلوى بود و در 1318 ه . ش . در 86 سالگى درگذشت . در دورهء دوم به نمايندگى مجلس انتخاب شد ، ولى نمايندگان در اقدامى متهورانه اعتبارنامه او را رد كردند . ( رجال سياسى و نظامى معاصر ايران ، 2 / 109 - 1098 ) ( 4 ) . سلطان على خان وزير افخم از سال 1883 م . در دستگاه مظفر الدين ميرزا وليعهد خدمت مىكرد و پس از به سلطنت رسيدن وى ، به سمت « وزير بقايا » ( محصل محاسبات و بقاياى دولتى ) منصوب و در 1901 م .